Mở rộng không gian phát triển từ công nghệ mới

Kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy – LAE) được hiểu là không gian phát triển kinh tế gắn với hoạt động khai thác vùng trời ở độ cao thấp, trong đó thiết bị bay không người lái giữ vai trò quan trọng. Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hệ thống định vị và Internet vạn vật, UAV đang vượt ra khỏi phạm vi ghi hình, khảo sát thông thường để tham gia vào nhiều hoạt động như nông nghiệp chính xác, vận chuyển hàng hóa, kiểm tra công trình, giám sát môi trường và hỗ trợ phòng, chống thiên tai…

Giá trị của kinh tế tầm thấp không chỉ nằm ở việc sản xuất hay khai thác thiết bị bay, mà còn ở khả năng hình thành hệ sinh thái dịch vụ liên quan, từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, phần mềm điều khiển, xử lý dữ liệu đến bảo trì, đào tạo và cung cấp các dịch vụ chuyên ngành. Đây chính là cơ hội để các địa phương khai thác công nghệ mới, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo thêm ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh có giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, tiềm năng công nghệ cần được nhìn nhận trên cơ sở điều kiện thực tế. Hiệu quả của UAV phụ thuộc vào địa hình, thời tiết, loại nhiệm vụ, chi phí đầu tư và vận hành, năng lực nhân lực, hạ tầng kỹ thuật cũng như các yêu cầu về an toàn, an ninh và quản lý hoạt động bay. Vì vậy, phát triển kinh tế tầm thấp cần bắt đầu từ khảo sát nhu cầu, xác định bài toán cụ thể, tổ chức thử nghiệm có kiểm soát và đánh giá hiệu quả, tránh đầu tư theo phong trào hoặc chạy theo tính mới của công nghệ.

Đối với Thái Nguyên, UBND tỉnh đã ban hành Đề án thu hút đầu tư nhà máy sản xuất UAV và nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ mới trong lĩnh vực này. Khu công nghệ số Yên Bình cũng được xác định có tiềm năng thu hút các dự án công nghệ cao liên quan. Đây là những tiền đề quan trọng để tỉnh nghiên cứu, cụ thể hóa định hướng phát triển kinh tế tầm thấp gắn với thế mạnh công nghiệp, nông nghiệp và chuyển đổi số.

Khai thác lợi thế địa phương, lựa chọn lĩnh vực ứng dụng phù hợp

Một trong những hướng ứng dụng có nhiều triển vọng là nông nghiệp, đặc biệt đối với ngành chè – lĩnh vực sản xuất có vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế và thương hiệu của Thái Nguyên. Với vùng nguyên liệu rộng, địa hình đồi núi đa dạng và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn sản phẩm, UAV có thể hỗ trợ thu thập hình ảnh, lập bản đồ vùng trồng, theo dõi sinh trưởng, phát hiện dấu hiệu sâu bệnh và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất.

Tại hội nghị ứng dụng chuyển đổi số UAV do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh tổ chức tháng 8/2026, các tài liệu nghiên cứu đã dẫn chứng kinh nghiệm ứng dụng Drone trong nông nghiệp tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan. Theo các thông tin được giới thiệu, thiết bị bay nông nghiệp có thể giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc hóa chất của người lao động, tiết kiệm khoảng 20-30% lượng thuốc bảo vệ thực vật, 80% lượng nước so với phương pháp phun thủ công; năng suất phun có thể tăng từ 30-50 lần, đạt khoảng 30-50 ha/ngày đối với một máy trong điều kiện phù hợp.

Những kinh nghiệm này mở ra hướng nghiên cứu đáng chú ý đối với vùng chè và các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung của Thái Nguyên. Tuy nhiên, địa hình đồi chè đặt ra những yêu cầu riêng về thiết bị, phương thức bay và quy trình vận hành. Các ứng dụng như phun chế phẩm cần được đánh giá chặt chẽ về kỹ thuật, mức độ an toàn và quy định chuyên ngành, không mặc nhiên coi UAV có thể thay thế toàn bộ phương thức canh tác hiện nay.

Hướng triển khai phù hợp là lựa chọn một số vùng sản xuất để thử nghiệm ở quy mô nhỏ, xác định rõ mục tiêu, đo lường và so sánh hiệu quả với phương thức đang áp dụng. Khi đáp ứng yêu cầu, có thể từng bước mở rộng, kết nối dữ liệu UAV với nền tảng quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và nhật ký sản xuất điện tử. Qua đó, công nghệ không chỉ hỗ trợ giảm chi phí, sức lao động mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản lý vùng nguyên liệu, thúc đẩy phát triển các dịch vụ nông nghiệp số.

Bên cạnh nông nghiệp, logistics là lĩnh vực có thể nghiên cứu ứng dụng UAV, nhất là tại các khu công nghiệp. Thái Nguyên hiện quy hoạch 19 khu công nghiệp và 1 khu công nghệ thông tin tập trung; trong đó có 12 khu công nghiệp đã được thành lập, 6 khu đang hoạt động, thu hút trên 150.000 lao động. Định hướng phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn, cơ khí chế tạo, thiết bị điện và công nghiệp công nghệ cao sẽ tiếp tục làm gia tăng nhu cầu vận chuyển, giao nhận và bảo đảm chuỗi cung ứng.

Theo số liệu trong 9 tháng đầu năm 2026, khối lượng hàng hóa vận chuyển trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 74,6 triệu tấn, khối lượng luân chuyển khoảng 2.979,4 triệu tấn. Phần lớn khối lượng hàng hóa này vẫn phù hợp với vận tải đường bộ. Do đó, UAV không được đặt ra như phương thức thay thế vận tải truyền thống, mà là giải pháp bổ trợ đối với những lô hàng nhỏ, giá trị cao, cần giao nhanh hoặc có chi phí chậm trễ lớn.

Sự khác biệt về điều kiện giao thông giữa hai khu vực cũng gợi mở khả năng nghiên cứu mô hình này. Mật độ đường bộ khu vực phía Nam của tỉnh khoảng 0,523 km/km², trong khi khu vực phía Bắc khoảng 0,128 km/km². Trong bối cảnh một số địa bàn miền núi có địa hình phức tạp, nguy cơ sạt lở khi mưa bão, việc tiếp cận và vận chuyển hàng hóa có lúc gặp khó khăn, UAV có thể bổ sung phương thức kết nối trong những trường hợp phù hợp.

Cùng với đó, tỉnh đã quy hoạch một số công trình logistics quan trọng như cảng cạn Tiên Phong tại phường Vạn Xuân, diện tích trên 14,35 ha; cảng bốc xếp hàng hóa Yên Bình tại phường Trung Thành, diện tích 24,92 ha; khu dịch vụ logistics Bắc Kạn, diện tích 35 ha; khu dịch vụ logistics Kha Sơn, diện tích 43 ha và khu dịch vụ logistics Đồng Hỷ, diện tích 92 ha. Đây là những đầu mối có thể được nghiên cứu kết nối với các phương thức vận tải và giao nhận mới trong tương lai.

Một mô hình có thể xem xét là tổ chức vận chuyển theo chuỗi: hàng hóa được tập kết, phân loại tại điểm kết nối, vận chuyển bằng UAV trên chặng phù hợp, sau đó tiếp nhận và đưa vào quy trình giao nhận của doanh nghiệp. Việc thử nghiệm cần lựa chọn hàng hóa, cự ly, địa điểm cất hạ cánh và điều kiện kết nối cụ thể; đồng thời so sánh lợi ích về thời gian, khả năng tiếp cận với chi phí đầu tư, vận hành. Đối với hàng hóa khối lượng lớn, cự ly dài hoặc không có yêu cầu giao nhận đặc biệt, vận tải đường bộ vẫn là phương thức phù hợp hơn.

Ngoài sản xuất và logistics, UAV còn có thể hỗ trợ quản lý kết cấu hạ tầng và ứng phó thiên tai. Với địa hình đa dạng, hệ thống giao thông trải rộng, Thái Nguyên thường xuyên phải quan tâm đến công tác kiểm tra, duy tu công trình và phòng, chống các tình huống mưa lũ, sạt lở. Thông qua hình ảnh và dữ liệu thu thập từ trên không, UAV có thể hỗ trợ khảo sát hiện trạng tuyến đường, ghi nhận những vị trí hư hỏng, sạt lở, ngập úng hoặc bị ảnh hưởng bởi thiên tai, nhất là tại những khu vực khó tiếp cận.

Nguồn dữ liệu này sẽ bổ sung thông tin cho cơ quan chuyên môn trong quá trình kiểm tra, đánh giá hiện trạng, lập phương án xử lý và tổ chức khắc phục sự cố. Trong các tình huống giao thông bị chia cắt, UAV cũng có thể được nghiên cứu để hỗ trợ vận chuyển một số hàng hóa thiết yếu, vật tư nhỏ khi đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật và an toàn.

Xây dựng hệ sinh thái, thử nghiệm có kiểm soát để phát triển bền vững

Để kinh tế tầm thấp trở thành một hướng phát triển thực chất, Thái Nguyên không chỉ cần quan tâm thu hút đầu tư sản xuất UAV mà còn phải từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ và dịch vụ đồng bộ. Trong đó, cần chú trọng nghiên cứu thiết kế, phần mềm điều khiển, xử lý dữ liệu, bảo trì, đào tạo nhân lực và các dịch vụ khai thác chuyên ngành.

Các doanh nghiệp công nghệ, cơ sở đào tạo và đơn vị nghiên cứu cần được khuyến khích tham gia vào chuỗi giá trị. Cơ sở đào tạo có thể đảm nhiệm nghiên cứu, đánh giá công nghệ, xây dựng quy trình kỹ thuật, đào tạo người vận hành và phân tích dữ liệu; doanh nghiệp xác định nhu cầu, tổ chức thử nghiệm và đánh giá khả năng thương mại hóa; cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò định hướng, điều phối, hướng dẫn và bảo đảm các hoạt động tuân thủ quy định pháp luật.

Đặc biệt, hạ tầng dữ liệu và quản lý thông tin là yếu tố có ý nghĩa quyết định. Dữ liệu thu thập từ UAV chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuẩn hóa, bảo vệ và kết nối với các hệ thống quản lý phù hợp. Việc xác định quyền tiếp cận, trách nhiệm bảo mật và mục đích sử dụng dữ liệu cần được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế các mô hình thử nghiệm.

Do hoạt động UAV gắn trực tiếp với vùng trời và an toàn công cộng, quá trình phát triển kinh tế tầm thấp phải đi đôi với quản lý chặt chẽ, minh bạch. Các mô hình thử nghiệm cần được đối chiếu đầy đủ với quy định về quản lý tàu bay không người lái, điều kiện hoạt động bay, cấp phép, an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu. Đồng thời, cần nghiên cứu các điều kiện hạ tầng như hành lang bay, vùng cấm, vùng hạn chế bay, nhận diện phương tiện, thông tin thời tiết, vùng phủ sóng, vị trí điểm trung chuyển và khả năng kết nối với hệ thống giao nhận.

Một lộ trình phù hợp đối với Thái Nguyên có thể bắt đầu từ khảo sát nhu cầu, đánh giá điều kiện ứng dụng và lựa chọn một số nhiệm vụ có phạm vi rõ ràng để thử nghiệm. Trên cơ sở kết quả thực tế, tỉnh tiến hành đánh giá hiệu quả về kỹ thuật, chi phí, mức độ an toàn và giá trị sử dụng; từ đó chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện cơ chế quản lý và xem xét mở rộng những mô hình đáp ứng yêu cầu.

Kinh tế tầm thấp từ UAV đang mở ra khả năng kết nối công nghệ mới với những nhu cầu phát triển cụ thể của Thái Nguyên. Tuy nhiên, để tiềm năng trở thành giá trị kinh tế và xã hội, tỉnh cần lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, bắt đầu từ những bài toán thực tiễn, thử nghiệm có kiểm soát, đánh giá khách quan và mở rộng trên cơ sở hiệu quả. Phát triển kinh tế tầm thấp không đơn thuần là đưa thiết bị bay vào hoạt động, mà là từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu, nhân lực và dịch vụ gắn với thế mạnh địa phương. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Thái Nguyên chủ động nắm bắt cơ hội từ công nghệ mới, tạo thêm động lực phát triển trong giai đoạn tới.

Một số hình ảnh Ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp và vận chuyển hàng hoá (Ảnh):