Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tỉnh Thái Nguyên đang chủ động triển khai các giải pháp phát triển hạ tầng giao thông - logistics theo hướng đồng bộ, hiện đại. Với vị thế cửa ngõ vùng trung du - miền núi phía Bắc cùng nền tảng công nghiệp phát triển mạnh mẽ, Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc gia và khu vực.

Động lực từ công nghiệp và xuất khẩu

Những năm gần đây, Thái Nguyên nổi lên là một trong những trung tâm sản xuất công nghiệp lớn của cả nước, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và các sản phẩm như thép, khoáng sản, sản phẩm may mặc... Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia đã kéo theo nhu cầu rất lớn về vận tải, kho bãi và dịch vụ hậu cần.

Chỉ tính trong Quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh đạt khoảng 15,9 tỷ USD, xuất siêu 3,6 tỷ USD, đưa Thái Nguyên trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về xuất siêu. Đáng chú ý, nhóm hàng điện tử - điện thoại chiếm hơn 95% giá trị xuất khẩu. Điều này cho thấy quy mô và mức độ phụ thuộc rất lớn của nền kinh tế địa phương vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tỉnh Thái Nguyên nằm trong Khu vực động lực phát triển của vùng Trung du và miền núi phía Bắc bao gồm tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Phú Thọ, là trung tâm công nghiệp - đô thị - dịch vụ của vùng với công nghiệp là động lực chủ yếu cho tăng trưởng. Tập trung phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn, cơ khí chế tạo trình độ cao, thiết bị điện, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp công nghệ số, có sức lan tỏa và dẫn dắt phát triển công nghiệp toàn vùng.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển hệ thống logistics hiện đại nhằm giảm chi phí vận chuyển, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với lợi thế vị trí địa lý cách Hà Nội khoảng 75 - 80 km, gần sân bay Nội Bài và hệ thống giao thông đường thuỷ nội địa kết nối thuận lợi với cảng Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nội, Thái Nguyên có điều kiện thuận lợi để phát triển logistics liên vùng.

Những năm gần đây hệ thống giao thông đường bộ của Thái Nguyên đã được cải thiện đáng kể với tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên (CT.07), các quốc lộ huyết mạch như QL3, QL1B, QL37, tuyến liên kết vùng Vĩnh Phúc - Thái Nguyên - Bắc Ninh, tuyến đường vành đai V, các tuyến mới đang được đầu tư như cao tốc Lạng Sơn - Thái Nguyên - Tuyên Quang, tuyến Cao Bằng - Thái Nguyên... Đáng chú ý, chủ trương mở rộng cao tốc CT.07 lên 6 làn xe đang được triển khai, nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, dự án Cảng cạn (ICD) Tiên Phong tại Phổ Yên được quy hoạch với quy mô hơn 14 ha được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm logistics hiện đại, đóng vai trò trung chuyển hàng hóa cho toàn tỉnh và khu vực.

Việc đa dạng trong loại hình giao thông vận tải chính là một trong những yếu tố quyết định phát triển dịch vụ logistics dựa trên phát triển kết hợp các loại hình vận tải, phối hợp tối ưu vận tải đa phương thức, nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.

Một trong những định hướng quan trọng của Thái Nguyên là phát triển hệ thống logistics theo hướng kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải. Theo đó, tỉnh chú trọng hình thành mạng lưới liên hoàn giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và hàng không.

Trong lĩnh vực đường bộ, các tuyến cao tốc, quốc lộ đóng vai trò trục chính kết nối các khu công nghiệp với trung tâm logistics và cảng biển. Song song, tuyến đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên - Quán Triều được xác định là hành lang vận tải quan trọng, cần được nâng cấp để tăng năng lực vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là vận tải container.

Đối với đường thủy nội địa, việc khai thác hiệu quả tuyến đường thuỷ trên sông Cầu, sông Công gắn với phát triển các cảng, bến thủy sẽ góp phần giảm tải cho đường bộ, hạ chi phí logistics. Các cảng cạn (ICD) như Tiên Phong, khu vức cảng Đa Phúc sẽ đóng vai trò trung tâm kết nối, trung chuyển hàng hóa giữa các phương thức vận tải.

Đáng chú ý, việc kết nối với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài - chỉ cách khoảng 50 km - mở ra cơ hội phát triển logistics hàng không, đặc biệt đối với hàng hóa có giá trị cao, yêu cầu thời gian vận chuyển nhanh như điện tử, linh kiện.

Sự liên kết chặt chẽ giữa các loại hình vận tải không chỉ nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng mà còn tạo ra chuỗi cung ứng linh hoạt, giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Song song với đầu tư hạ tầng, Thái Nguyên đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực logistics. Các giải pháp như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa kho bãi, hệ thống quản lý vận tải (TMS), quản lý kho (WMS), ứng dụng thu phí không dừng, ứng dụng công nghệ số hoá trong công tác quản lý nhà nước, quản lý doanh nghiệp, phục vụ người dân… từng bước được triển khai.

Việc chuyển đổi số không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm thời gian lưu thông hàng hóa mà còn tăng tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và kết nối chuỗi cung ứng. Đây được xác định là hướng đi tất yếu để ngành logistics của tỉnh bắt kịp xu thế phát triển của cả nước và thế giới.

Tiềm năng lớn nhưng không ít thách thức

Theo đánh giá của các cơ quan nghiên cứu, Thái Nguyên có tiềm năng rất lớn trở thành trung tâm logistics của vùng trung du - miền núi phía Bắc, với các tiềm năng như vị trí địa lý thuận lợi kết nối các vùng, đa dạng cơ sở hạ tầng giao thông, nguồn hàng lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu cao và nguồn cung cấp nhân lực lớn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.

Trước hết là hạn chế về hạ tầng, đặc biệt là thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn, hệ thống kho bãi hiện đại, trung tâm phân phối và dịch vụ logistics của Thái Nguyên vẫn còn ở giai đoạn đầu, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tiễn. Khối lượng vận chuyển hàng hoá chủ yếu vẫn là đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa chưa được khai thác hiệu quả.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực logistics chất lượng cao còn thiếu hụt; doanh nghiệp logistics địa phương chủ yếu quy mô nhỏ, chưa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Ngoài ra, cơ chế chính sách đặc thù cho phát triển logistics chưa thực sự hoàn thiện; nguồn lực đầu tư còn hạn chế trong khi chi phí vật liệu, nhân công tăng cao gây áp lực lớn lên tiến độ các dự án hạ tầng.

Hướng tới trung tâm logistics cấp vùng

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, Thái Nguyên đã ban hành kế hoạch phát triển logistics đến năm 2035, tầm nhìn 2050, với mục tiêu hình thành hệ thống logistics hiện đại, đồng bộ.

Trong ngắn hạn, tỉnh tập trung hoàn thiện quy hoạch, đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm như mở rộng cao tốc, hoàn thiện các tuyến giao thông mang tính kết nối, liên kết vùng, xây dựng cảng cạn ICD Tiên Phong, phát triển kho bãi và trung tâm phân phối. Đồng thời, chú trọng đào tạo nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi số trong các lĩnh vực.

Tập trung phát triển hạ tầng giao thông vận tải, hạ tầng kho bãi, khu, cụm công nghiệp..., kêu gọi đầu tư Trung tâm logistics cấp tỉnh, hệ thống kho phân phối, cảng cạn, trung tâm logistics gắn với các khu, cụm công nghiệp và các khu vực sản xuất hàng hóa tập trung của tỉnh.

Phát triển dịch vụ logistics gắn với hành lang kinh tế trọng điểm (gắn với các tỉnh theo trục dọc Cao Bằng - Thái Nguyên - Hà Nội - Hải Phòng- Quảng Ninh, hành lang Lạng Sơn - Bắc Ninh - Hà Nội), đặc biệt tập trung tại các đường liên kết, kết nối các tỉnh Hà Nội - Thái Nguyên - Bắc Ninh, Phú Thọ, Tuyên Quang, nghiên cứu liên vùng theo trục ngang Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn.

Thúc đẩy thu hút đầu tư xây dựng các Trung tâm dịch vụ logistics tại Khu Công nghiệp - đô thị - dịch vụ Yên Bình; Khu Công nghiệp - đô thị - dịch vụ Tây Phổ Yên; Khu công nghiệp thông tin tập trung; khu vực Phường Bắc Kạn tuyến đường kết nối Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn (khu vực phía bắc phường Bắc Kạn); phường Linh Sơn (khu vực gần kề nút giao Quốc lộ 1B với Quốc lộ 17); thu hút đầu tư các khu thương mại, dịch vụ logistics mới tại xã Kha Sơn với diện tích khoảng 43 ha; phường Bắc Kạn với diện tích khoảng 35 ha; phường Linh Sơn khoảng 20 ha; xã Đồng Hỷ diện tích khoảng 92 ha; xã Điềm Thụy khoảng 50 ha; phường Bách Quang khoảng 45 ha…

Về dài hạn, định hướng xây dựng các trung tâm logistics cấp tỉnh, tăng cường liên kết vùng với Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh Đông Bắc, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Với nền tảng công nghiệp vững chắc, vị trí địa lý thuận lợi và quyết tâm cải cách mạnh mẽ, Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong lĩnh vực vận tải và logistics. Nếu giải quyết tốt các “điểm nghẽn” về hạ tầng, nhân lực và cơ chế chính sách, đặc biệt là thúc đẩy kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không, Thái Nguyên hoàn toàn có thể trở thành trung tâm logistics quan trọng của khu vực, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cả vùng trung du - miền núi phía Bắc trong giai đoạn tới.

Cụm cảng Đa Phúc, thuộc phường Trung Thành được quy hoạch, phát triển thành cụm cảng thuỷ nội địa trong chuỗi logicstics của tỉnh Thái Nguyên trong tương lai.